نگاهی به فلسفه احکام در خطبه حضرت فاطمه (س)
v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);}
Normal
0
false
false
false
EN-US
X-NONE
FA
MicrosoftInternetExplorer4
* نگاهی به فلسفه احکام درخطبه فاطمه زهرا(ع)
یکی از میراث بیمانند علمی حضرت زهرا (سلام الله علیها) خطبهای است معروف به فدکیه که در مسجد پیغمبر در حضور مهاجر و انصار و عموم مردم، از زبان پیامبر گونۀ وی جاری شد. این خطبه بخش های گوناگونی دارد و در بر گیرندۀ مطالب بلند و ژرف است که شرح و تفسیرش سالها فرصت می برد و تبیین های جدی عمیق علمی و فکری را میطلبد.
یک بخش این خطبه فلسفۀ احکام الهی را باز می گوید و پاسخی است بدین پرسش که چرا خداوند احکام و قوانینی را جعل کرد؛ چرا پروردگار، حلیت و حرمت یا استحباب و کراهت و مباح را برای انسان تشریع کرد تا در چهار چوب این قوانین به زندگی فردی و اجتماعی خویش سامان دهد و رابطۀ چهار گانۀ خویش را باخدا، خود، دیگر انسانها و طبیعت مشخص کند و بیرون از دایره وجوب و حرمت در هیچ ساحۀ زندگی گام بر ندارد.
صدیقۀ طاهره در این بخش از سخنانش، حقایقی را بیان کرد که ملاک اصلی احکام مصالح ملزمه و مفاسد ملزمه احکام به شمار میآید؛ مصالح و مفاسدی که اگر روزی از میان آنان برداشته شود، زندگی بی معنا می گردد و انسانها به پوچی می رسند؛ پوچی که امروز دست در گریبان هزاران انسان عصر مدرنیسم و سکولاریسم، انداخته است.
اصل وجوب و ضرورت قانون در زندگی فردی و اجتماعی حقیقتی است که هیچ نظام، جامعه و فردی نمی تواند انکار کند؛ اما چگونگی وضع قانون، قانون گذار، ماهیت قانون، فلسفۀ قانون و عاملان و مجریان قانون بحث دیگری است که پیروان مکاتب باید به تفسیر و تبیین آن بپردازند.
برترین بانوی اسلام، در آن روز گار به ضرورت وجود چنین احکامی در زندگی فردی و اجتماعی نمی پردازد؛ بلکه علت قانون گذاری برخی احکام الهی را برای مردم باز میگوید؛ علت هایی که اگر وی یا دیگر پیشوایان پاک برای ما تبیین نکرده بودند، با اندیشه های خام، ناتوان، محدود، فرورفته در شهوات، کوتاه و ابزاری خویش هرگز نمیتوانستیم اسرار احکام خداوند را در یابیم. گرچه پیشرفت علم پرده از راز برخی احکام الهی به تدریج برداشته است و فلسفۀ بعضی از مسائل شرعی را برای ما به دست آورده است؛ ولی این دستاورد، بسیار ابتدایی و خام است.
آنچه مادر پیشوایان پاک از فلسفۀ احکام پرده برگرفت و علل دستورات الهی را بیان داشت، نوع خاص و متمایز با تمام کشف انسان های عادی بود. عقل ملکوتی فاطمه اطهر، به حقایقی یافته بود که خرد بوعلی سینا از پرواز در دامنۀ قله های آن نیز ناتوان بود؛ چه رسد به اوهام و خیالات و خواب های پریشان دیگران در باره حقایق و فلسفۀ احکام.
همسر علی در آن روز به یاد ماندنی، پشت پرده چون نگین بی مانند، میان حلقههای از دیگر بانوان، دامنۀ سخنان وحیانی اش رسید به این جمله که: «...فَجَعَلَ اللهُ الإیمانَ تطهیراً لَکُم مِنَ الشِّّرک....». آنگاه چشمه سار زلال اندیشه فرا مادی و معنوی مادر حسن و حسین علیهم السلام در تبیین فلسفۀ احکام واقعی پشت سرهم جوشید.
«خداوند ایمان را قرار داد تا شما را از شرک پاکیزه گرداند». فلسفۀ قرار دادن گزارۀ دینی بنام «ایمان» در تمام ساحه های زندگی برای این است که گونه های درخت شرک را از سرزمین وجود انسان برکند و نهال یکتا پرستی در ژرفنای روح بشری بکارد تا از میوه های این درخت پاک نخست خود انسان و آنگاه جامعه بر چیند و کام خود را شیرین کند.
انسان مسلمان از آغاز با اندیشه صرف باید خدا را بشناسد و بپذیرد، آنگاه به تمام دستورات الهی در جامۀ شهود و غیبش گردن نهد و نؤمن ببعض و نکفر ببعض نباشد. گزاره های غیب و شهود در اسلام همانند تار وپود قالی درهم تنیده اند که نمی توان میان آنها جدای افگند. در وجود انسان گونه های متنوع شرک خفی و جلی وجود دارد؛ در برخی مسائل زندگی بیشتر و در برخی کمتر. خداوند ایمان را برای بندگانش تشریع کرد تا ریشه غیر خدا را از دل برکند و آتش توحید بر تمام جنگل شرک بیندازد. بت بچه های ریز و درشت در نهان خانه دل هر انسانی قرار دارد که تنها تبر ابراهیمی ایمان به غیب می تواند به پشت و پهلوی آنان فرود آید. جز ایمان به غیب هیچ وسیلۀ دیگری نمی تواند بت خانه دل را از مجسمه های کوچک و بزرگ بتهای شهوت، پول پرستی ریاست طلبی و خود خواهی پاک کند.
امروز دنیای مدرن و اندیشه های سکولاریسم با تکیه بر عقلانیت ابزاری، دنیاگرایی صرف، علم محوری، سنت گریزی، انسان محوری و دین ستیزی؛ دو نوع فعالیت جدید برای انسان به گمان خود انجام می دهد: یکی آباد کردن بت خانه های کهن بشری در بیرون همانند آزادی شهوانی، رباخواری و قمار بازی و دیگری بت سازی جدید در درون انسان مدرن، همانند آرزو های دست نیافتنی شخصی.
تحلیل های عمیق بانوی اسلام علیها السلام در این خطبه بیانگر بینش دقیق او در پیچیده ترین مسائل مربوط به «توحید» و «مبدأ» و «معاد» است.
تفسیری که دختر گرامی پیامبر صلی الله علیه و آله برای مسائل مهم عقیدتی و سیاسی و اجتماعی در این خطبه نموده، دلیل روشنی است بر این که فاطمه علیها السلام تعلق به زمان خاصی نداشته است.
حماسه های پرشوری که در این خطبه از زبان گویای فاطمه علیها السلام تراوش کرده، نشان این است که او بانویی فداکار، مجاهد، مبارز، و رهبری لایق برای مبارزین راه خدا و مجاهدان طریق حق است. لحن گیرای بانوی اسلام علیها السلام در این خطبه که تا اعماق جان و روح انسان نفوذ می کند بیانگر این واقعیت است که او سخنوری بلیغ، و خطیبی نستوه، همتای همسرش امیرمؤمنان علی علیه السلام بود، به گونه ا ی که این خطبه غرّا، خطبه های علی علیه السلام را درنهج البلاغه تداعی می کند، و دوش به دوش آن پیش می رود، و نشان می دهد که دخترش زینب علیها السلام این ارث را از پدر و مادر هر دو در اختیار گرفته بود که با خطابه آتشینش در بازار کوفه و مجلس یزید، لرزه بر اندام جنایتکاران بنی امیه افکند و پایه های کاخ حکومت غاصبانه آنها را متزلزل ساخت و بذرهای انقلاب را بر ضد این حکومت جبار و جائر در قلوب مردم کوفه و شام پاشید.
موشکافی های فاطمه علیها السلام در این خطبه در زمینه فلسفه و اسرار احکام، و تحلیل تاریخ سیاسی اسلام، و مقایسه دوران جاهلیت عرب با زندگی آن ها بعد از ظهور اسلام، درس های بزرگی به رهروان راه حق می دهد، و آن ها را در مبارزاتشان تعلیم و آموزش می بخشد.
باز بینی فلسفۀ احکام در خطبه فدکیه در واقع داروی بی مانند است برای در مان هردو درد بشر امروز: یکی دست نگهداشتن از تعمیر بت های کهن بیرونی و دیگری ویران سازی بت بچه های نوین درونی. نکات فوق، شمهای بود از خطبه گرانسنگ آن حضرت و مقدمهای برای آن.
-
* چرا در برابر پایمال شدن احکام اسلام خاموش نشسته اید؟
حضرت فاطمه زهرا در فراز دیگری از سخنانش با شدت تمام انصار را سرزنش می کند که: سکوت شما در ماجرای فدک، ماجرایی که حلقه ای است از یک سلسله انحرافات زنجیره ای، و جرقه ای است از یک شعله گسترده، و قطره ای است از یک جریان وسیع، به قیمت زنده شدن طیف ضدّ اسلامی تمام خواهد شد!مردم می گویند: اگر به راستی قانون اسلام حق است، چرا در مورد نزدیک ترین نزدیکان پیامبر صلی الله علیه و آله اجرا نمی شود؟
جایی که چنین حکم مسلّمی را پایمال کنند، و شما با سکوتتان صحه بر آن بگذارید، پایمال کردن سایر احکام اسلام کار مشکلی نخواهد بود!
!تصور نکنید قیام شما برای حمایت مظلومی چون من شکافی در جامعه اسلامی ایجاد می کند، بلکه به عکس سکوت شما همه چیز را زیر سؤال می برد. اگر بگویید قدرت ندارید، دروغ است، امکانات فراوان از آغاز در اختیار شما بوده، و الان نیز بیشتر است، با این حال چرا آیات صریح قرآن را که می گوید: «با پیمان شکنان به پیکار برخیزید» پشت سر افکنده اید؟ و بجای ترس از خدا از آنها می ترسید؟
شما باید به این مسأله به عنوان یک «جریان» بنگرید نه به عنوان یک رویداد موضعی و مقطعی، و حساب کنید در پشتِ این ماجرا چه ماجراهای دیگری نهفته است؟ جوش و خروش من نیز از همین جهت است.
نتیجه گیری
اسلام برای حفظ منافع بانوان و رشد و ترقی آنان احکام و قوانین و برنامههای خاصی دارد. یکی از راههایی که میتوان به وسیلهی آن، بانوی شایستهی اسلام و آثار و نتائج درخشان تربیت اسلامی را مشاهده نمود ایسنت که بانوان صدر اسلام و تربیت یافتگان مکتب وحی را به طور کامل بشناسیم و جزئیات زندگی آنان را مورد بررسی و کنجکاوی قرار دهیم.
حضرت زهرا (علیهاالسلام) بدون شک در راس تمام بانون اسلام قرار دارد. زیرا او تنها بانویی است که پدرش معصوم، شوهرش معصوم و خودش نیز معصوم بوده است. محیط پرورش و زندگی زهرا محیط عصمت و طهارت بوده است. دوران کودکی خویش را در خانهی شخص اول اسلام یعنی پیغمبر برگزیدهای که تحت تربیت مستقیم پروردگار جهان قرار داشت، طی کرد. دوران خانهداری و بچهداری را در خانهی دومین شخصیت ممتاز اسلام یعنی علی بن ابیطالب (علیهالسلام) گذراند. در این دوران کوتاه دو پسر معصوم یعنی حسن و حسین را تربیت کرد و دو دختر شجاع و فداکار، مانند زینب و امکلثوم، به جامعه تحویل داد. در چنین خانهای به طور قطع میتوان نتایج درخشان احکام و برنامههای اسلامی را آشکارا مشاهده نمود و بانوی شایسته و نمونهی اسلام را پیدا کرد. موشکافی های فاطمه علیها السلام در خطبه فدکیه در زمینه فلسفه و اسرار احکام و تحلیل تاریخ سیاسی اسلام، و مقایسه دوران جاهلیت عرب با زندگی آن ها بعد از ظهور اسلام، درس های بزرگی به رهروان راه حق می دهد، و آن ها را در مبارزاتشان تعلیم و آموزش می بخشد. و مهم تر از همه این که فاطمه علیها السلام با این خطبه موضع خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله را در برابر رژیم حاکم روشن ساخت، و مبرّا بودن ساحت مقدّس اسلام از مظالمی که به نام اسلام انجام می گرفت، آشکار نمود، و اگر تنها فایده این خطابه بزرگ و پرمحتوا همین بود، کافی بود!
باز بینی فلسفۀ احکام در خطبه فدکیه در واقع داروی بی مانند است برای در مان هردو درد بشر امروز: یکی دست نگهداشتن از تعمیر بت های کهن بیرونی و دیگری ویران سازی بت بچه های نوین درونی.
فهرست منابع
1- قرآن کریم
2- آیت الله العظمی مکارم شیرازی.ناصر.1386.زهرا برترین بانوی جهان.قم:انتشارات سرور
3- امینی.ابراهیم.1376.بانوی نمونه سلام(فاطمه زهرا).انتشارات شفق
4- نگاهی به فلسفه احکام درنهج البلاغه
5- سایت های اینترنتی